Zapowiedź i fragment opracowania Antoine’a Guillaumont’a „Pałacem Chrystusa jest serce” na temat modlitwy Jezusowej

przez admin w dziale Filokalia

Decydując się na wydanie wyboru z opublikowanych 12 lat temu zbioru studiów, chcemy przypomnieć polskiemu Czytelnikowi solidne prace Guillaumont’a, które mogą pomóc zrozumieć wiele niełatwych fragmentów apoftegmatów czy innych tekstów monastycznych. Staraliśmy się zebrać w tomie te prace, które odnoszą się do kwestii modlitwy – w końcu ona była głównym dziełem mnichów egipskich i, jak mamy nadzieję, lektura tych stron zainspiruje wielu Czytelników do podążenia jej ścieżkami.

Szkice o modlitwie Jezusowej – spis treści:

  • Koncepcja pustyni według Egipskich mnichów
  • Modlitwa Jezusowa u mnichów egipskich
  • Koptyjska inskrypcja o Modlitwie Jezusowej
  • „Serce” u starożytnych greckich pisarzy ascetycznych:

1. Serce, ciało wewnętrzne i niewidzialne
2. Serce i dusza, kardia i psyche
3. Serce i intelekt, kardia i nous
4. Straż serca
5. Modlitwa serca i mistyka serca

  • Modlitwa nieustanna w starożytnym monastycyzmie

Fragment książki „Pałacem Chrystusa jest serce”:

Pierwsze świadectwa, na które zazwyczaj się powołuje, gdy chodzi o praktykę modlitwy monologistos, dotyczą egipskich mnichów. Święty Augustyn stwierdza, że odmawiają oni modlitwy częste, lecz krótkie, podobne do strzał, quodammodo iaculatas. Abba Izaak, pouczając Kasjana i jego towarzysza, zdradził im sekret przekazywany od czasu pierwszego pokolenia mnichów w Sketis. Chodziło o nieustanne odmawianie pierwszego wersetu Ps 70[69]: Deus in adiutorium meum intende, Domine ad adiuvandum me festina. Modlitwa Jezusowa to modlitwa monologistos, lecz cechuje ją to, że jej główny element stanowi imię Jezus i jest zazwyczaj kojarzona z modlitwą celnika: „Miej litość dla mnie grzesznika!” (Łk 18,13). Pierwszym tekstem, jaki możemy tutaj przytoczyć, jest apoftegmat Ammonasa, ucznia św. Antoniego, który pewnemu mnichowi wahającemu się w kwestii wyboru praktyki ascetycznej radził: „Siedź w swojej celi, jedz codziennie po trochu i wciąż rozważaj w sercu słowa celnika; a tak możesz być zbawiony”.

Nie ma tu jednak wzmianki o imieniu Jezusa, które jest niezbędne w modlitwie Jezusowej. H. Bacht sądził, że pierwsze świadectwo tej modlitwy znalazł u Ewagriusza: „Do każdego oddechu dołącz czujność duszy i imię Jezusa”. Niestety nie jest to jednak tekst Ewagriusza, ale Hezychiusza Sinaity, jednego z pierwszych teoretyków modlitwy Jezusowej. Czas jego powstania jest trudny do określenia, ale z pewnością miało to miejsce po VII w.

Aby w egipskiej literaturze monastycznej znaleźć auten­tyczne świadectwa dotyczące praktyki modlitwy Jezusowej, należy sięgnąć po dzieła późniejsze, zachowane w języku koptyjskim. Najważniejszym z nich jest dzieło zatytułowane: Cnoty naszego Ojca sprawiedliwego, abba Makarego Wielkiego. Teksty te, jak dotąd, nie przyciągnęły uwagi historyków zajmujących się modlitwą Jezusową. Pragniemy je tutaj przeanalizować, aby uczcić pamięć ks. Derwasa J. Chitty, uczo­nego historyka monastycyzmu egipskiego i palestyńskiego, z którym przez blisko 25 lat łączyła nas przyjaźń.

Mnich, który przyszedł do Makarego, aby wyznać mu swoje grzechy, usłyszał takie napomnienie:

Odwagi, mój synu! Uchwyć się tego, który nie zna czasu ani początku, który trwa wiecznie i nie ma końca. On jest pomocą dla tych, którzy tylko w Nim pokładają nadzieję. Jego imię jest słodkie w ustach każdego, sama słodycz, życie doskonałe, On posiada obfite zasoby miłosierdzia, nasz Pan Jezus Chrystus, nasz prawdziwy Bóg. Niech On będzie twoją mocą i twoją pomocą, Ten, który ci prze­bacza!

Nieustanne powoływanie się na imię Jezusa jest najpewniejszym środkiem, uzyskania zbawienia. To przekonanie jest odbiciem słów Ammonasa radzącego mnichowi, który pragnął być zbawiony, aby pilnie recytował modlitwę celnika. Wzywanie miłosierdzia i prośba o pomoc nie są tu wyraźnie sformułowane, jednak imię Jezusa uważa się za jedyne, które może przynieść pomoc i miłosierdzie.

Pewnego dnia, jak zostało opowiedziane w tej samej księdze, Ewagriusz odwiedził Makarego, gdyż był dręczony myślami i namiętnościami cielesnymi. „Ojcze, powiedział, powiedz mi słowo, abym dzięki niemu żył!” Makary odpowiedział mu w sposób obrazowy: „Przytwierdź do masztu liny, by przytrzymywały żagiel, a dzięki łasce Pana naszego, Jezusa Chrystusa, łódź przepłynie przez diabelskie bałwany, fale tego zwodniczego morza i mrocznych ciemności próżnego świata”. Ewagriusz spytał: „Czym jest ta łódź? Czym liny? Czym maszt?” Makary zaś wyjaśnił:

Łódź, to twoje serce. Czuwaj nad nim! Liny, to twój umysł. Przywiąż go do naszego Pana, Jezusa Chrystusa. On jest masztem, który opanowuje fale i bałwany diabelskie walczące przeciw świętym. Czyż to trudne powtarzać z każdym oddechem: «Mój Panie, Jezu Chryste, zmiłuj się nade mną! Błogosławię Ciebie Jezu Chryste: wspomóż mnie»!?

I posługując się jeszcze jednym przykładem zapożyczonym ze świata wodnego, kontynuował: „Jak długo ryba ssie falę, daje się złapać, zanim się zorientuje”. Fala jest obrazem szkodliwych przy­jemności tego świata, a ryba to ten, kto się nimi rozkoszuje.

Ale jeżeli pilnie będziemy powtarzać to zbawienne imię Pana naszego Jezusa Chrystusa, On schwyci diabła za nozdrza (por. Hi 40,25–26) z powodu tego, co nam uczynił, a my, ponieważ jesteśmy słabi, wiemy, że pomoc może nadejść tylko od naszego Pana, Jezusa Chrystusa.

Wzywaniu imienia Jezus zawsze uważanego za „zba­wienne” i pomocne, wyraźnie towarzyszy tutaj apel o miłosierdzie: „Miej litość nade mną!… Wspomóż mnie!” Godny uwagi jest również inny szczegół. Wezwanie powtarza się przy każdym oddechu, więc jest nie tylko nieustanne, ale i zgodne z rytmem oddychania, co ma miejsce również u hezychastów.

palacem_chrystusa_jest_serce_2


Zobacz inne prace Antoine’a Guillaumont’a:

Skomentuj

Możesz pomóc
Darowizna na rzecz projektu FILOKALIA

Kwota: PLN

Podręcznik do modlitwy Jezusowej
Dołącz do nas
Praktyka modlitwy Jezusowej

Zapisz się do newslettera

Dołącz do grona zadowolonych subskrybentów i ciesz się z wartościowych tekstów o modlitwie serca. Na bieżąco będziemy informować o postępie prac nad pierwszym przekładem FILOKALII. W nagrodę otrzymasz darmowe E-BOOKI :)