Ojcowie Pustyni i duchowość pamięci [cz.6] Pojmen – zbieracz mądrości

przez admin w dziale Filokalia

Chociaż Pojmen przedstawiany był jako sprawny nauczyciel, egzegeta, przewodnik duchowy, jego prawdziwym darem była pamięć. Jak zauważył J.-C. Guy:

Chcąc opisać jego osobowość, można powiedzieć, że Pojmen ukazuje się nam nie tyle jako pionier, ale jako mądry administrator skarbu, którego uznał się spadkobiercą. Być może zrozumiał, że wraz ze zniszczeniem Sketis odwróciła się karta historii i ciężko pracował, aby zebrać wszystkie owoce wielkiego stulecia Sketis i gromadził poszczególne fragmenty tak, by niczego nie stracić.

Raz za razem apoftegmaty pokazują nam Pojmena, który przekazuje dalej mądrość, jaką otrzymał od wcześniejszych pokoleń. Standardowa formuła rozpoczynająca powiedzenia z kolekcji brzmi: „Abba Pojmen powiedział, że taki a taki abba zwykł mówić…” Widzimy, że przynajmniej w czterdziestu siedmiu przypadkach przytacza powiedzenia lub opowiada historie o żyjących wcześniej mnichach i cytuje w nich co najmniej dwudziestu trzech różnych abba, w tym Antoniego, Makarego Egipskiego, Pambo, Sisoesa, Jana Karła i Mojżesza Etiopczyka. Choć inni mnisi niekiedy cytują swoich poprzedników, jedynie abba Daniel i abba Dawid czynią to więcej niż raz czy dwa razy (odpowiednio: dziesięć i cztery razy), przy czym cytują jedynie swego nauczyciela, abba Arseniusza. To, że Pojmen zapamiętywał i przekazywał mądrości poprzedników, nie jest tylko najbardziej charakterystyczną cechą Pojmena, ale ona właśnie ma ważne implikacje dla roli, jaką odegrał on w rozwoju tekstu apoftegmatów.

Niektóre cytaty sprawiają, że pojawia się problem interpretacji i chronologii. W jednym z powiedzeń Antoni zwraca się bezpośrednio do Pojmena: „Abba Antoni powiedział do abba Pojmena, ze takie oto jest wielkie dzieło człowieka: winę swoją na siebie zawsze brać przed Bogiem, a pokusy spodziewać się aż do ostatniego oddechu”. Z powiedzenia tego wynikałoby, że działalność Pojmena pokrywała się z działalnością Antoniego, co znaczyłoby, że Pojmen działał przynajmniej około roku 350. Inne powiedzenie mówi, że żył jeszcze, gdy umarł abba Arseniusz, to znaczy krótko przed 450 rokiem. Jest praktycznie niemożliwe, żeby ten sam człowiek rozmawiał z Antonim około roku 350 i żył aż do roku 450. Derwas Chitty w swojej słynnej pracy na temat wczesnego monastycyzmu chrześcijańskiego stwierdził, iż musiało być dwóch ludzi o imieniu Pojmen – jeden w pokoleniu Antoniego i Ammonasa i drugi w pierwszej połowie V wieku. Wydawcy apoftegmatów czasami popełniali pomyłki i jednemu człowiekowi przypisywali powiedzenia innych ludzi o tym samym imieniu. Można znaleźć rozproszone powiedzenia Makarego Aleksandryjskiego pomiędzy tymi, które zachowały pod imieniem Makarego Egipskiego, a historia o Janie z Lykopolis przypisana została Janowi Karłowi. Lucien Regnault twierdzi jednak, że nie potrzeba tu takiej interpretacji. Powiedzenia, w których widzimy Pojmena rozmawiającego bezpośrednio z postaciami żyjącymi o pokolenie wcześniej, są prawdopodobnie dowodem chaosu, jaki panował w tradycji mówionej. Wspomniane powiedzenie o Antonim i Pojmenie pojawia się na przykład w kolekcji po raz drugi. Różni się ono nieco od poprzedniego i różnica ta powoduje dużą zmianę znaczenia: „Powiedział abba Pojmen, że błogosławiony abba Antoni rzekł: «W tym okazuje się wielka potęga człowieka, że bierze on swą winę na siebie przed Panem i aż do ostatniego tchnienia spodziewa się pokusy»”. W tej wersji Pojmen nie rozmawia bezpośrednio z Antonim, ale przekazuje to, co przypuszczalnie usłyszał o Antonim od innym. W związku z tym Regnault stwierdza, iż był tylko jeden Pojmen, który działał najwcześniej od około 380 roku i który przekazywał to, co jego nauczyciele mówili o pokoleniu Antoniego.


Fragment tekstu wprowadzającego do publikacji Apoftegmaty Ojców Pustyni, tom 4 autorstwa Williama Harmlessa SI. Możesz skorzystać z wersji elektronicznej (e-book) apoftegmatów, szczegóły znajdziesz pod linkiem. Posłuchaj komentarza ojca Szymona Hiżyckiego do wybranych apoftegmatów.


Skomentuj

Wybór z I tomu „Filokalii”
Możesz pomóc
Darowizna na rzecz projektu FILOKALIA

Kwota: PLN

Dołącz do nas
Praktyka modlitwy Jezusowej

Zapisz się do newslettera

Dołącz do grona zadowolonych subskrybentów i ciesz się z wartościowych tekstów o modlitwie serca. Na bieżąco będziemy informować o postępie prac nad pierwszym przekładem FILOKALII. W nagrodę otrzymasz darmowe E-BOOKI :)