W czwartym tomie Filokalii spotykamy jednych z najwybitniejszych przedstawicieli duchowości hezychastycznej. Wśród nich jednego z trzech „Teologów” chrześcijańskiego Wschodu: świętego Symeona Nowego Teologa, żyjącego w X i XI w. bizantyjskiego mnicha. Jego zaszczytny tytuł w prawosławiu przysługuje tym, których uznano nie za wybitnych teoretyków, lecz praktyków życia chrześcijańskiego; to ci, którzy mówią o Bogu z bezpośredniego doświadczenia.

Kolejny z autorów, św. Nicetas Stetatos, uczeń Symeona i jego biograf, na Zachodzie został zapamiętany jako jedna z czołowych postaci dramatu schizmy wschodniej w roku 1054, autor antyłacińskich traktatów, potępiający używanie niekwaszonego chleba i celibat księży. Przede wszystkim jednak oddał się życiu mniszemu (był potem przełożonym słynnego klasztoru w Studios) oraz propagowaniu nauki swojego mistrza.

Kilkaset lat później, na przełomie wieku XIII i XIV żył św. Grzegorz z Synaju, wielki odnowiciel hezychazmu, Grek urodzony w Klazomenaj w Azji Mniejszej. Z początku przebywał na Cyprze, potem zaś wstąpił do klasztoru Płonącego Krzewu u stóp Synaju, co dało początek praktyce nazywania go „Synaitą”; jest to zatem kolejny reprezentant duchowości synajskiej. Grzegorz wprost sformułował zachętę, by odmawiać modlitwę Jezusową przez powtarzanie słów: „Panie Jezu Chryste, Synu Boży, zmiłuj się nade mną grzesznikiem”. Potem podróżował do Jerozolimy, na Górę Athos, gdzie na jakiś czas osiadł; z czasem, wskutek okoliczności, zmuszony do tułaczki, trafił do Bułgarii, gdzie założył klasztor w Parorii. Grzegorz Synaita jest zatem tym, który wzbogacił bułgarskie prawosławie o myśl hezychastyczną.

Pewne punkty wspólne z życiorysem Synaity możemy znaleźć w biografii innego autora z czwartego tomu, św. Grzegorza Palamasa (1296–1359), wysoko cenionego zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie (często cytował go św. Jan Paweł II) mnicha bizantyjskiego i autora tekstów ascetycznych. Grzegorz swe życie monastyczne w dużej części przeżył na Świętej Górze Athos, wycofując się w pewnym momencie do pustelni w skicie Glossia. Podobnie jak Grzegorz z Synaju, musiał opuścić Athos w obliczu tureckiej napaści; zamieszkał w Tesalonice, gdzie wyświęcono go na kapłana, i gdzie z czasem założył małą wspólnotę pustelników w Veria. Potem powrócił na Athos, służąc przez krótki czas jako przełożony słynnego monasteru Esfigmenu.

Nauka tych trzech mistrzów hezychazmu, jak i innych (Teolepta z Filadelfii, Nikifora Mnicha) pozwala na zapoznanie się z nauką o modlitwie Jezusowej, nie poprzez rozważania oderwane od codzienności, lecz przez lekturę tekstów poświęconych praktyce ascetycznej i samej modlitwie; autorzy w tym tomie, podobnie jak w poprzednich, to w większości mnisi. Dla nich osobista asceza stanowi środowisko modlitwy, stąd czytanie ich dzieł pozostaje zaproszeniem nie tylko do pobożności, lecz również do wyrzeczenia.

pozostałe tomy: pierwszydrugi | trzeci piąty

WPŁAĆ DAROWIZNĘ

Możesz nam pomóc finansowo wpłacając dowolną darowiznę na rzecz naszego projektu FILOKALIA

więcej

PODZIEL SIĘ INFORMACJĄ

Prześlij swoim znajomym RADOSNĄ informację o naszym projekcie – podaj dalej…

więcej

WARTO PRZECZYTAĆ

Interesuje Cię temat MODLITWY SERCA? Zajrzyj do naszego zestawienia…

więcej